Doanh nghiệp xây dựng cần công ty kiểm toán khác gì ngành thương mại?

Trong bức tranh kinh tế đa dạng, nếu ngành thương mại được ví như những dòng chảy hàng hóa nhanh và liên tục, thì ngành xây dựng lại giống như việc xây đắp những pháo đài kiên cố qua nhiều năm tháng. Sự khác biệt về bản chất vận hành này dẫn đến một thực tế: Công ty kiểm toán dành cho doanh nghiệp xây dựng đòi hỏi những tiêu chuẩn và kỹ thuật hoàn toàn khác biệt so với ngành bán lẻ hay phân phối.

Tại sao cùng là kiểm toán báo cáo tài chính, nhưng hồ sơ xây dựng lại khiến nhiều kế toán "mất ăn mất ngủ"? Và một công ty kiểm toán chuyên nghiệp sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng gỡ rối những nút thắt nào mà ngành thương mại không bao giờ gặp phải? Hãy cùng phân tích sâu trong bài viết dưới đây.

Doanh thu: "Bán là xong" với "Làm đến đâu hưởng đến đó"

Sự khác biệt lớn nhất giữa thương mại và xây dựng nằm ở thời điểm ghi nhận doanh thu.

Với ngành thương mại: Mọi thứ rất rõ ràng. Khi bạn giao một lô hàng, ký biên bản bàn giao và xuất hóa đơn, doanh thu được xác lập. Kiểm toán viên chỉ cần đối chiếu hóa đơn, chứng từ vận chuyển và tiền về tài khoản.
Với ngành xây dựng: Đây là cơn đau đầu mang tên doanh thu theo tiến độ. Một dự án cầu đường có thể kéo dài 3-5 năm. Nếu đợi đến khi khánh thành mới ghi nhận doanh thu thì báo cáo tài chính sẽ bị "treo" vô lý.

Một công ty kiểm toán có kinh nghiệm trong lĩnh vực xây dựng sẽ tập trung vào chuẩn mực kế toán của hợp đồng xây dựng. Họ không chỉ nhìn vào hóa đơn, họ phải đánh giá:

Tỷ lệ phần trăm công việc hoàn thành đã chính xác chưa?
Khối lượng nghiệm thực tế so với dự toán ban đầu có chênh lệch bất thường không?
Doanh nghiệp có đang "ép" doanh thu để làm đẹp hồ sơ đấu thầu hay giấu doanh thu để giảm thuế?

Quản trị tồn kho: Hàng hóa trên kệ với Chi phí dở dang tại công trường

Trong ngành thương mại, tồn kho là những sản phẩm hoàn chỉnh nằm trong kho, dễ dàng kiểm đếm bằng mắt thường. Nhưng trong xây dựng, tồn kho lại nằm dưới dạng Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang.

Thách thức đối với các công ty kiểm toán khi làm việc với nhà thầu xây dựng là xác định xem đống sắt thép, xi măng đã đổ vào móng nhà có thực sự tương ứng với giá trị ghi trên sổ sách hay không.

Ví dụ thực tế: Một công ty thương mại bánh kẹo có thể kiểm kho trong 1 ngày. Nhưng với một doanh nghiệp xây dựng đang thi công 10 dự án khắp cả nước, công ty kiểm toán phải cử người xuống tận công trường, đo đạc, kiểm tra nhật ký thi công để đảm bảo vật tư không bị thất thoát hoặc khai khống.

Giá thành và bài toán "Dự toán với Thực tế"

Ngành thương mại có giá vốn hàng bán (COGS) rất dễ xác định dựa trên giá nhập kho. Ngược lại, giá thành xây dựng là một tổ hợp phức tạp gồm: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công, chi phí máy thi công và chi phí quản lý dự án.

Các doanh nghiệp xây dựng thường gặp rủi ro về việc vượt dự toán. Một công ty kiểm toán giỏi sẽ không chỉ kiểm tra con số tổng, họ sẽ soi xét:

Định mức vật tư: Tại sao cùng một diện tích sàn nhưng dự án A dùng thép nhiều hơn dự án B?
Chi phí nhân công: Các đội nhóm thi công thời vụ có hồ sơ pháp lý, bảo hiểm và chứng từ chi trả hợp lệ không?
Chi phí máy: Việc phân bổ khấu hao máy móc cho từng công trình có công bằng và đúng quy định thuế?

Dòng tiền và nợ đọng: Nỗi khổ của ngành xây dựng

Nếu ngành thương mại chú trọng vào vòng quay hàng tồn kho, thì xây dựng lại sống còn nhờ vòng quay vốn. Đặc thù của xây dựng là: Tạm ứng - Thi công - Nghiệm thu - Thanh quyết toán.

Khoản mục phải thu khách hàng trong xây dựng thường chiếm tỷ trọng cực lớn và ẩn chứa nhiều rủi ro. Công ty kiểm toán sẽ phải thực hiện các thủ tục xác nhận nợ rất khắt khe. Họ cần phân tích:

Khoản nợ nào là nợ ảo?
Khoản nào là nợ khó đòi cần trích lập dự phòng?
Tình trạng phê duyệt quyết toán với chủ đầu tư (đặc biệt là vốn ngân sách) đang ở giai đoạn nào?

Trong khi đó, ở ngành thương mại, nợ quá hạn thường được xử lý nhanh gọn bằng cách cắt nguồn cung, nhưng trong xây dựng, dừng thi công là sẽ bị phạt vi phạm hợp đồng.

5. Hồ sơ pháp lý và năng lực đấu thầu

Đây là điểm khác biệt mang tính chiến lược. Với doanh nghiệp thương mại, kiểm toán đôi khi chỉ để nộp thuế hoặc vay vốn. Nhưng với doanh nghiệp xây dựng, báo cáo tài chính được kiểm toán bởi một công ty kiểm toán uy tín là tấm vé thông hành để đi đấu thầu.

Các chủ đầu tư và ngân hàng sẽ nhìn vào:

Hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu.
Khả năng thanh toán hiện hành.
Lịch sử lợi nhuận.

Nếu công ty kiểm toán không am hiểu ngành, họ có thể đưa ra những điều chỉnh kế toán làm sụt giảm năng lực tài chính của doanh nghiệp, khiến doanh nghiệp mất đi cơ hội thắng các gói thầu lớn.

Làm thế nào để chọn đúng công ty kiểm toán cho doanh nghiệp xây dựng?

Đừng chỉ nhìn vào giá phí rẻ. Một báo cáo kiểm toán sai sót trong ngành xây dựng có thể dẫn đến việc bị truy thu thuế hàng tỷ đồng hoặc bị loại khỏi các dự án tiềm năng. Khi tìm kiếm công ty kiểm toán, hãy đặt ra 3 câu hỏi:

Kinh nghiệm thực chiến: Bạn đã từng kiểm toán cho bao nhiêu nhà thầu xây dựng hoặc đơn vị thầu phụ?
Đội ngũ chuyên gia: Kiểm toán viên có hiểu về dự toán xây dựng và các thông tư hướng dẫn của Bộ Xây dựng không?
Quy trình kiểm tra thực địa: Bạn sẽ thực hiện kiểm kê tại công trường như thế nào để đảm bảo tính xác thực của chi phí dở dang?

Với đặc thù dự án dài hạn, chi phí phức tạp và rủi ro pháp lý cao, doanh nghiệp xây dựng cần hơn một đơn vị kiểm tra số liệu – mà cần một công ty kiểm toán hiểu ngành, hiểu công trình và hiểu dòng tiền thực tế. Ngược lại, doanh nghiệp thương mại có thể linh hoạt hơn nhờ mô hình tài chính đơn giản và ổn định. Vì vậy, lựa chọn đúng công ty kiểm toán phù hợp với đặc thù ngành nghề không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định, mà còn tạo nền tảng vững chắc cho quản trị tài chính minh bạch, nâng cao uy tín và phát triển bền vững trong dài hạn.

Doanh nghiệp xây dựng không thể áp dụng cách kiểm toán giống ngành thương mại. Công ty TNHH Kiểm toán SCIC mang đến giải pháp kiểm toán phù hợp từng loại hình doanh nghiệp, giúp báo cáo tài chính phản ánh đúng thực tế và hạn chế rủi ro ngay từ đầu.